مقدمه
حجامت در طب سنتی جرو اعمال یداوی است. استفاده از حجامت برای کمک به حفظ و استمرار سلامت یا بازگرداندن تندرستی ازدسترفته، سابقهای چندهزارساله دارد؛ همچنان که در دنیای امروز نیز بهعنوان یک روش، در خدمات پزشکی به شیوه کهن یا نوین، کاربرد دارد.
در آموزههای اسلامی نیز استفاده از حجامت در مواردی موردتأکید و در حد مشخصی متداول است؛ اما البته در مورد اقسام حجامت، زمان و مکان و نحوه انجام آن، و نیز شرایط لازم برای انجام یک حجامت سودمند و فاقد خطرات و پیامدهای ناگوار و همچنین برای مواردی که استفاده از این روش، اثربخش و مجاز است، نکتههای مهم و فراوانی وجود دارد که نداشتن آنها و افتادن به دام افراطوتفریط، بدون تردید میتواند آثار گمراهکننده و زیانبخشی داشته باشد.
انواع روشهای پاکسازی بدن
استفراغ یا همان روشهای پاکسازی بدن، انواع طبیعی و غیرطبیعی یا درمانی دارند. روشهای طبیعی پاکسازی مواد زائد از بدن، آنها هستند: عرقکردن، دفع ادرار و مدفوع، دفع گازهای سمی از رودهها، دفع برخی مواد از طریق خون قاعدگی در بانوان، ترشحات گوشها و… البته گاهی نیز خود طبیعت بدن با ایجاد استفراغی دیگر چون لیت مزاج (اسهال)، قی (استفراغ) و خوندماغ، برای پاکسازی بدن از مواد تباه و اضافی تلاش میکند.
اما در مواردی که به هر دلیلی، مواد زائد و تباه در بدن انسان تجمع یابند و خود طبیعت قادر به دفع آنها نباشد، یک پزشک کاردان و توانمند میتواند با روشهای دیگری چون ایجاد اسهال یا قی، افزایش ادرار و همچنین روشهای مختلف خونگیری، برای پاکسازی بدن به کمک قوه طبیعت بشتابد.
انواع پاکسازی بدن
طبیعی:
- معمولاً عرق، ادرار و مدفوع
- گازهای رودهای
- ریزش پوست و مخاط خون قاعدگی
- ترشحات گوش و بینی
- غیرمعمول: لیت مزاج، قی، خوندماغ
درمانی:
- ایجاد اسهال یا قی
- افزایش ادرار
- حجامت
- فصد
- ادراردرمانی
یکی از اقسام پاکسازیهای درمانی بدن، حجامت است که باوجود رواج در جامعه، ماهیت و جنبههای علمی آن در آموزهها هنوز بهاندازه کافی شناسانده نشده است.
تاریخچه حجامت در پزشکی ایران و جهان
کهنترین سند معتبر موجود درباره حجامت مربوط به ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح است که نشان میدهد عمل حجامت در مقدونیه انجام میگرفته است. بعدها حجامت از مقدونیه به یونان باستان رخنه میکند، در آن زمان، شاخص پزشک بودن، حجامتکردن و داشتن ابزار حجامت، از جمله یکتیغ و قطعه شاخ حیوان، بوده است.
برخی گفتهاند که طب سوزنی و حجامت از آنجا پیدایش یافت که پزشکان متوجه شدند وقتی سربازی در میدان جنگ، مورد اصابت سنگ، چاقو یا شمشیر قرار میگیرد و زخمی میشود، بسیاری از بیماریهای پیشین او بهبود مییابد. این کشف بزرگ، به آنها آموخت که با فروبردن سوزن یا تیغزدن میتوان برخی بیماریها را شفابخشید و بهاینترتیب، حدود ۲۶۰۰ سال پیش از میلاد، سوزنهای فلزی و شاخههای حجامت وارد اصول درمانی در چین و ایران شدند.
چینیها در بدن انسان ۶۰۰ نقطه سراسری پیدا کرده بودند و اطبای ایرانی نیز نقاط متعددی از بدن را برای حجامت پیدا کرده، هر ناحیه را برای درمان یک بیماری خاص حجامت میکردند.
حجامت چیست و چگونه انجام میشود؟
فرایند حجامت با ایجاد مکش روی پوست انجام میشود و نام آن هم از ریشه «حجم» گرفته شده و به معنای «مکیدن» و «ایجاد حجم کردن» است. گرچه بیشتر مردم، حجامت را بهعنوان یک روش خونگیری میشناسند، ولی خوب است بدانید که حجامت انواعی دارد. حجامت تر و حجامت خشک که در ادامه مطالب بیشتر با این دو نوع حجامت آشنا میشویم.
حجامت تر چیست؟
نوع اول، حجامت با خونگیری یا حجامت تر است. در این روش، پس از بادکشکردن ناحیه موردنظر، با استفاده از تیغ، ظرف و استریل یکبارمصرف، خراشهایی روی پوست ناحیه موردنظر ایجاد شده و با بادکشهای بعدی، مقداری خون، بر اساس تشخیص و صلاحدید پزشک، خارج میشود.
تذکر: ازآنجاکه در حجامت تر (که توأم با تیغزدن و خونگیری است) مسائل مهم بهداشتی وجود دارد که باید بادقت کامل و با پرهیز از هرگونه سهلانگاری موردتوجه باشد، لذا هم حجامتکنندگان و هم حجامتکنندگان باید به این مهم، با حساسیت خاصی دقت کنند.
حجامت خشک چیست؟
نوع دوم نیز حجامت بدون خونگیری یا حجامت خشک است که در آن، تنها بادکش انجام میشود و خونی گرفته نمیشود و امروزه نیز با عنوان بادکشدرمانی شناخته میشود.
گذاشتن بادکش نیز میتواند با استفاده از آتش یا بهوسیله مکش و ایجاد خلأ توسط دستگاه بادکش یا مکنده انجام شود. در بادکش گرم، هوای داخل لیوان با استفاده از آتش گرم میشود. هوای گرم چگالی پایینی دارد و وقتی لیوان در مجاورت پوست بدن سرد میشود، فشار داخل آن افت میکند که نتیجه آن مکش پوست به داخل لیوان است.
جمعبندی؛ همه چیز درباره حجامت
در پاسخ به سؤال حجامت چیست میتوان گفت حجامت یک روش سنتی مبتنی بر ایجاد مکش روی پوست است که در نوع تر، با ایجاد خراش سطحی و خونگیری نیز همراه میشود. حجامت خشک یا بادکشدرمانی بدون خونگیری انجام میشود.
حجامت سابقهای طولانی در طب سنتی ایران و سایر فرهنگها دارد، اما انجام آن نیازمند توجه به شرایط فردی، رعایت اصول بهداشتی و آگاهی از عوارض و محدودیتهای احتمالی است. اگر قصد انجام حجامت دارید، بهتر است ابتدا شرایط جسمی خود را بررسی کرده و در صورت وجود بیماری زمینهای، مصرف دارو یا هرگونه مشکل مرتبط با خونریزی و انعقاد خون، حتماً با پزشک مشورت کنید.
نویسنده: دکتر محبوبه ابریشمکار
متخصص طب ایرانی PhD
