بادکش درمانی یکی از روشهای اعمال یداوی است که در طب ایرانی برای کمک به حفظ و استمرار سلامت یا بازگرداندن تندرستی مورداستفاده قرار گرفته است. بادکش میتواند بهصورت گرم یا سرد انجام شود و در روشهایی که بدون ایجاد برش و خونگیری انجام میشوند، از آن با عنوان بادکش بدون خونریزی نیز یاد میشود.
در این روش، با ایجاد مکش روی پوست، خون در ناحیه موردنظر تجمع پیدا میکند و بسته به نوع بادکش و محل انجام آن، میتوان از آن برای اهداف مختلف استفاده کرد.
بادکش خشک یا بادکش درمانی چیست؟
بادکش درمانی فواید قابل توجه و فراوانی دارد و از آن در بیشتر نقاط بدن، بهویژه نقاطی که تحمل تیغ خوردن ندارند، مانند کبد، پستانها، شکم، ناف، کشاله ران و… استفاده میشود.
بادکش را میتوان به دو روش گرم و سرد انجام داد. در بادکش گرم از آتش و در بادکش سرد از مکش مکانیکی استفاده میشود. در این روشها برخلاف حجامت تر، برشی روی پوست ایجاد نمیشود و خونگیری انجام نمیگیرد؛ به همین دلیل، بادکش خشک را میتوان در گروه روشهای بادکش بدون خونریزی قرار داد.
بادکش معمولاً حدود ۵ تا ۱۵ دقیقه روی پوست باقی میماند. ناحیه بادکششده به خاطر تجمع خون، کمی قرمز میشود و ممکن است گاهی موجب خونمردگیهایی در پوست شود. در منابع اصلی طب ایرانی، به فواید جالبتوجهی از بادکش درمانی اشاره شده که با توجه به بیعارضهبودن و غیرتهاجمیبودن این روش، استفاده از آن را بسیار زیاد کرده است.
مکانیسمهای درمانی بادکش سرد
برخی کاربردهای بادکش سرد را میتوان چنین برشمرد:
۱. انحراف و تغییر مسیر عبور ماده یا خون
بادکش زیر پستانها در بانوانی که دچار خونریزیهای شدید ماهیانه هستند و بادکش روی عضله شکم و زیر دندهها در زمان خونریزی از بینی، میتواند میزان خونریزی را در حد قابل توجهی کم کند.
۲. برگرداندن عضوی به جای اصلی خود
در گذشته، اطبای زبردست از بادکش برای جاانداختن دنده یا مهره شکسته یا دررفته، جااندازی فتق و بیضه نزولنکرده و… استفاده میکردند که امروزه با پیشرفت دانش پزشکی و روشهای نوین ارتوپدی و جراحی، منسوخ شده است. ولی از بادکش همچنان در جااندازی ناف، در مواردی که به تشخیص پزشک، ناف از محل اصلی خود جابهجا شده، استفاده میشود.
۳. انتقال ورمهای غیرعضوی از اعضای حیاتی بدن
مانند مغز، قلب، کبد یا چشم، به عضو مجاور کماهمیتتر. این کار تنها در آغاز سیر بیماری و در شرایط خاصی انجام میشود.
۴. پاکسازی یک عضو از مواد زائد
این کار نیز شرایط دقیق و مهمی دارد و باید با تشخیص پزشک متخصص و زیر نظر او انجام شود وگرنه موجب گسترش بیماری میشود.
۵. به سطح کشیدن ورمهای عمقی
هدف از این کار رساندن داروهای موضعی به ورمهای عمقی است.
۶. رفع برخی انسدادها
رفع برخی انسدادهای کبدی یا حرکت دادن سنگهای کوچک کلیه از دیگر مواردی است که در منابع برای بادکش ذکر شده است.
۷. جذب خون به اعضای مختلف و افزایش خونرسانی
با ایجاد انبساط در رگهای موضع، بادکش میتواند باعث افزایش خونرسانی به ناحیه موردنظر شود.
با این روش، هم داروهای تجویزی بهتر و بیشتر به عضو موردنظر میرسند و هم با گرمشدن، بهبود تغذیه و تقویت عملکرد عضو، مواد زائد سریعتر و بیشتر دفع خواهند شد.
۸. بازگرداندن یا افزایش خونرسانی
این مورد در اعضایی مطرح شده است که اختلال در حس و حرکت دارند.
مکانیسمهای درمانی بادکش گرم
از بادکش گرم هم میتوان استفادههای درمانی جالبی کرد.
۱. تسکین درد
بادکش گرم با افزایش اکسیژنرسانی و کاهش تجمع مواد زائد و همچنین کاهش التهاب، در برخی کاربردهای درمانی مطرح شده است. در برخی انواع دردهای شکم، دردهای دوران قاعدگی بهویژه در زنان و دختران جوان، دردهای سیاتیکی (عرقالنسا)، درد بواسیر، برخی دردهای مفصلی و نفَرس، بعضی دردهای کبد و طحال و… میتوان از بادکش گرم قسمتهای خاصی از بدن کمک گرفت.
۲. گرمکردن عضو و کمک به پاکسازی آن
بادکش گرم، خون را به محل میکشاند و موجب رسیدن بهتر مواد مغذی به عضو میشود. علاوهبراین، بهبود جریان خون، به تحلیل و دفع آسانتر مواد غلیظ حبسشده در آن عضو کمک میکند.
۳. درمان یا کاهش عوارض برخی مشکلات
بادکش گرم نهتنها در درمان برخی مشکلات مانند اسپاسم شدید مؤثر است، بلکه میتواند به کاهش عوارض بعدی مشکلات چون اسپاسم یا پارگی شدید، مانند احساس کشیدگی و درد اندامها، کمک کند.
همه چیز درباره حجامت، بررسی انواع حجامت، تاریخچه و روش انجام آن
کاربردهای درمانی بادکش درمانی
با نگاه به مکانیسمهای اصلی گفتهشده، موارد کاربرد بادکش درمانی در طب ایرانی بسیار فراواناند که به برخی اشاره میشود.
بادکش درمانی برای مغز و اعصاب
از کاربردهای ذکرشده برای بادکش در این گروه میتوان به رفع سردردهای عصبی و میگرنی با بادکش ناحیه پیشانی، افزایش توانایی عضلانی و بهبود عملکرد اندام فلج پس از سکتههای مغزی اشاره کرد.
بادکش درمانی برای مشکلات عضلانی و اسکلتی
کاربردهای ذکرشده شامل رفع گرفتگی و دردهای عضلانی با افزایش خونرسانی به عضله درگیر، کاهش کمردرد و کمک به درمان دیسک کمر و انحناهای غیرطبیعی ستون فقرات، کاهش دردهای سیاتیکی و دردهای آرتروزی و تورم اندامها، درمان شانه منجمد و افزایش توان عضلانی در ورزشکاران است.
بادکش درمانی برای مشکلات قلبی و ریوی
بهبود وضعیت تنفسی بیماران ریوی مانند آسم با بادکش قلهها و قاعده هر دو ریه، کمک به درمان سرفه و عفونتهای ریوی از جمله کاربردهای ذکرشده برای بادکش در این زمینه است.
کاربرد بادکش برای زنان
از جمله موارد ذکرشده میتوان به اختلالات عادات ماهیانه چون لکبینی، دردهای شدید، خونریزیهای غیرطبیعی قاعدگی، فیبروم رحم و عفونتهای زنانه و همچنین رفع بزرگی و کوچکی غیرطبیعی پستانها اشاره کرد.
کاربرد بادکش برای مردان
رفع ژنودینازی و کاهش تورم پروستات از موارد ذکرشده در منابع مورد بررسی است.
بادکش درمانی برای باروری و مسائل جنسی
کمک به درمان ناباروری و نازایی و درمان ضعف قوای جنسی از دیگر کاربردهای ذکرشده برای بادکش است.
کاربرد بادکش در مشکلات ادراری
درمان بیاختیاری ادرار و شبادراری از مواردی است که برای بادکش ذکر شده است.
بادکش برای پوست و مو
انواع بیماریهای پوستی چون آکنه، کهیر و خارش از جمله مشکلاتی هستند که در منابع مورد اشاره، برای بادکش کاربردهایی برای آنها ذکر شده است.
کاربرد بادکش در مشکلات عمومی بدن
کنترل خونریزی در نواحی مختلف بدن با تغییر جهت جریان خون، چاقی موضعی و بزرگی شکم، درمان ضعف عمومی و ضعف و بیحسی اندامها، متمرکز کردن سم واردشده به بدن از طریق گزش و جلوگیری از پراکندهشدن آن به بدن، بهبود زودتر سرماخوردگی، حساسیت و آلرژی از دیگر موارد مطرحشده هستند.
کاربرد بادکش در مشکلات گوارشی
رفع یبوست، نفخ و ورم معده از جمله کاربردهای ذکرشده برای بادکش درمانی است.
کاربرد بادکش در غدد درونریز
درمان سردی کبد و کبد چرب و بهبود بیماریهای تیروئید از مواردی هستند که در این منابع به آنها اشاره شده است.
بادکش و اختلالات روانی و خواب
درمان افسردگی، بیخوابی و… نیز از کاربردهای ذکرشده برای بادکش است.
بادکش لغزان چیست؟
گاهی پس از بادکش کردن ناحیه موردنظر، لیوان بادکش را به سمت نواحی مجاور میکشند که به این روش بادکش لغزان میگویند. برای تسهیل حرکت لیوان روی پوست میتوان از روغنهای درمانی مختلف بهره گرفت. بادکش لغزان نیز آثار درمانی خاص خود را دارد که به برخی از آنها در بالا اشاره شده است.
جمعبندی
بادکش درمانی یکی از روشهای مورد استفاده در طب ایرانی است که میتواند به صورت گرم یا سرد انجام شود. بادکش بدون خونریزی یا بادکش خشک، بدون ایجاد برش روی پوست و بدون خونگیری انجام میشود و از طریق ایجاد مکش روی پوست، ناحیه موردنظر را تحت تأثیر قرار میدهد.
باتوجهبه کاربردهای متعددی که در منابع طب ایرانی برای بادکش ذکر شده است، این روش در زمینههای مختلفی از جمله مشکلات عضلانی و اسکلتی، برخی مشکلات پوستی، گوارشی، تنفسی و موارد دیگر مطرح شده است. بااینحال، انتخاب محل مناسب بادکش، نوع بادکش و تشخیص موارد منع آن اهمیت زیادی دارد و در شرایط خاص باید با تشخیص و زیر نظر پزشک متخصص انجام شود.
